Δημόσιο – Ιδιωτικό και η σύγχυση των εννοιών

Άρθρο του Λυκούργου Λιαρόπουλου στο insider.gr για το πώς σήμερα έχουν ταυτιστεί έννοιες που κυριολεκτικά έχουν διαφορετική σημασία, μια απ' τις οποίες και το δημόσιο σύστημα υγείας.

Αναλυτικά το άρθρο έχει ως εξής:

«Η Ελληνική γλώσσα είναι από τις πλουσιότερες, όπως απέδειξε πριν από πολλές δεκαετίες ο Ξενοφών Ζολώτας. Για κάθε απόχρωση αισθήματος, κατάστασης ή αντικειμένου έχει την κατάλληλη λέξη ή φράση για να αποδώσει το ακριβές νόημα. Με τον καιρό, νέες ή παλαιότερες λέξεις και εκφράσεις αποκτούν τη σημασία που θέλει η κάθε νέα κατάσταση. Έτσι, μία λέξη, όπως η λέξη Υπουργός, σήμερα μπορεί να έχει διαφορετική έννοια από ότι εκατό ή χίλια χρόνια πριν.

Τέτοια μετάλλαξη παρατηρείται στα χρόνια μας. Η σύγχυση μεταξύ δύο λέξεων που αντιστοιχούν σε δύο διαφορετικές έννοιες, σήμερα χρησιμοποιούνται εναλλακτικά με σημαντικές επιπτώσεις στην οργάνωση της Κοινωνίας και της Οικονομίας. Η σύμπτωση, ως ταύτιση, των λέξεων «Δημόσιο» και «Κρατικό» και η εναλλακτική τους χρήση δημιουργεί σοβαρά προβλήματα στην Πολιτική και την Οικονομία.  Η σύγχυση πουθενά δεν είναι σημαντικότερη όσο στη χρήση του όρου «Δημόσια Υγεία», κάτι με το οποίο θα ασχοληθούμε σε χωριστό Κεφάλαιο.   

Η λέξη «Δημόσιο-ς» ως επίθετο σε ένα ουσιαστικό προσδιορίζει τα δικαιώματα χρήσης ή ιδιοκτησίας του. [2]  Δημόσιος χώρος, ή Δημόσιο αγαθό είναι κάτι που «ανήκει» στο «Δήμο», δηλαδή σε όλους τους πολίτες ή ακριβέστερα, δημότες, οι οποίοι και έχουν το δικαίωμα χρήσης. Το πώς ασκούν, όμως, οι πολίτες αυτό το δικαίωμα είναι, όπως θα λέγαμε σε Νεοελληνικά, «όλα τα λεφτά».[3]  Η λέξη «Κράτος», όπως  μας θύμισε και ο Πρόεδρος Ομπάμα, στα αρχαία Ελληνικά σήμαινε «δύναμη». Σταδιακά απέκτησε την έννοια της  οργανωμένης πολιτικής οντότητας που κατέχει το μονοπώλιο της χρήσης νόμιμης εξουσίας και αναφέρεται σε υποεθνικά, εθνικά, ή πολυεθνικά κράτη.[4] Με την έννοια αυτή, το Κράτος σήμερα αντιστοιχεί σε ότι αλλιώς ονομάζουμε «Χώρα». Η ΕΕ, έχει 28 (ή 27) Χώρες, που αντιστοιχούν σε ισάριθμα Κράτη και Κυβερνήσεις, αλλά απέχει πολύ από το να αποκαλείται Ευρωπαϊκό Κράτος, αφού η «Ευρωπαϊκή» εξουσία στα σημερινά Κράτη είναι μάλλον ασήμαντη.

Το Κράτος περιλαμβάνει ένα σύνολο οργανισμών με δικαιοδοσία να φτιάχνουν και να επιβάλλουν τους κανόνες με τους οποίους κυβερνούν τους πολίτες μέσα σε συγκεκριμένα γεωγραφικά όρια. Το Κράτος έχει κυβέρνηση, νόμους και κυριαρχία. Προφανώς, σε δημοκρατικά οργανωμένες κοινωνίες το Κράτος περιορίζει την «εξουσία του» σε ότι συνιστά το «Δημόσιο χώρο» και σχεδόν ποτέ και καθόλου στον ιδιωτικό χώρο. Σε ανελεύθερα καθεστώτα, όμως, όπως τα κομμουνιστικά ή οι δικτατορίες, η εξουσία του Κράτους επεκτείνεται και στον ιδιωτικό χώρο.

Στην Ελλάδα, εδώ και χρόνια, σε όλο τον 20ο αιώνα, ιδιαίτερα στη Μεταπολίτευση, έχουμε σταδιακή ταύτιση εννοιών. Όλο και περισσότερο το Κράτος ταυτίζεται με το Δημόσιο. Η απάντηση στην ερώτηση «πού εργάζεσαι» δεν είναι «στο Κράτος», αλλά «στο Δημόσιο». Τα Νοσοκομεία και τα Σχολεία που λέγονται Δημόσια είναι Κρατικά. Το ίδιο και οι υπάλληλοι, που λέγονται Δημόσιοι, ενώ είναι Κρατικοί, σε αντίθεση με τους Δημοτικούς υπαλλήλους. Η «σύγχυση εννοιών» δεν είναι τυχαία. Κράτος σημαίνει δύναμη, και η δύναμη αποκτά εξουσία κατακτώντας όλο και περισσότερο χώρο, πόρους και έκταση. Το πρόσχημα είναι το «Δημόσιο Καλό ή Συμφέρον». Έτσι, για το «καλό μας» διορίζονται υπάλληλοι που περισσεύουν, δάσκαλοι που διδάσκουν λίγα παιδιά, και Αξιωματικοί που διοικούν ελάχιστους. Το «Εθνικό Σύστημα Υγείας» κέρδιζε εκλογές στη 10ετία του ’80, εν μέρει επειδή «διόριζε».[5]

Ακόμη και αυτή τη στιγμή, παρά τα συντριπτικά πλήγματα που υπέστησαν οι Κρατικές δομές και κυρίως τα Νοσοκομεία, εξακολουθεί να ακούγεται η άποψη πως «σε Κρατικό νοσοκομείο έχεις καλύτερες πιθανότητες να βρεις την υγεία σου». Τίποτε δεν στηρίζει την άποψη αυτή, αφού δεν υπάρχουν σχετικά στοιχεία, αλλά είναι ενδεικτική της εμπιστοσύνης που, ακόμη, έχει ακόμη ο Έλληνας στους Γιατρούς του.

Με την έννοια αυτή, όλες οι χώρες έχουν ένα Εθνικό Σύστημα Υγείας και όλες κρίνονται από το πόσο καλά λειτουργεί ο Τομέας της Υγείας, συνολικά. Ακόμη και στην Αμερική, παρά την επικρατούσα αντίληψη, η πλειοψηφία των νοσοκομείων δεν είναι ιδιωτικά. Το 2015, το 58,5% των Νοσοκομείων ήταν «μη κερδοσκοπικά», το αντίστοιχο με τα δικά μας ΝΠΙΔ και το 20,2% ανήκουν στην Τοπική και την Πολιτειακή Κυβέρνηση.[i] Τα νοσοκομεία αυτά δέχονται κρατική χρηματοδότηση επειδή υποχρεώνονται να προσφέρουν έργο, π.χ. επείγουσα φροντίδα ή νοσηλεία απόρων που δεν θα πρόσφεραν αν λειτουργούσαν με αυστηρά ιδιωτικοοικονομικά κριτήρια. 

Η Υγεία, από δημόσιο αγαθό και δικαίωμα, όπως θα έπρεπε να θεωρείται, μεταβλήθηκε σε «εμπόρευμα» όπως, άλλωστε, και οι εκπαιδευτικές και νομικές υπηρεσίες, επειδή δάσκαλοι, γιατροί και δικηγόροι κατόρθωσαν να «πουλήσουν» τις υπηρεσίες τους ακριβά σε «αγορές» που δεν λειτουργούν σωστά όταν δεν ισχύει η Αρχή του ενήμερου καταναλωτή. Είναι όμως ενδεχόμενο οι «αγορές» αυτές να λειτουργούν ατελώς επειδή αυτό «βολεύει» τους λειτουργούς τους. Ο λόγος είναι ότι ο «καταναλωτής» δεν έχει τρόπο να «επιλέξει» γιατρό ή δικηγόρο γιατί δεν γνωρίζει και δεν μπορεί να κρίνει το «προϊόν» τους εκ των προτέρων.

Αυτή η «ανωμαλία» της αγοράς υπάρχει παντού, όχι, όμως, στην έκταση που εμφανίζεται στην Ελλάδα, ή σε  χώρες όπου λείπουν τα «φίλτρα» ή οι μηχανισμοί και θεσμοί που θα βοηθήσουν τον «καταναλωτή». Παράδειγμα, ο Γενικός Γιατρός, που θα παραπέμψει στον Ειδικό, ή στο νοσοκομείο, με βάση την τεκμηριωμένη ανάγκη, αντί για τα «επείγοντα», όπως στην Ελλάδα. Χρειάζεται «κάποιος» να θεσπίσει τα κατάλληλα μέτρα για να αντιμετωπίσει τις «ατέλειες» της αγοράς στη διαχείριση των «δημόσιων αγαθών». Ο ρόλος του Κράτους εδώ είναι καίριος, αρκεί  να μη γίνει «μέρος του προβλήματος». Η Ελινόρ Όλστρομ, Νόμπελ Οικονομικών  2009,  έγραψε για τα δημόσια αγαθά:[ii]

«Η διακυβέρνηση των φυσικών πόρων που χρησιμοποιούνται από πολλούς πολίτες  από κοινού είναι θέμα με αυξανόμενο ενδιαφέρον για τους πολιτικούς αναλυτές. Τόσο ο κρατικός έλεγχος όσο η ιδιωτικοποίηση βρίσκουν υποστηρικτές, αλλά ούτε το Κράτος ούτε η Αγορά κατόρθωσαν να λύσουν με την ίδια επιτυχία τα προβλήματα της «κοινής δεξαμενής» των πόρων.»